Algemene informatie

Laatste update op 11 jul 2017 om 10u44

Snel naar

    In Nederland zijn vier langwerkende bèta-agonisten (LABA's, long acting beta-2-agonists) op de markt:

    de nieuwere middelen

    en de oudere middelen

    • formoterol (Atimos®, Foradil®, Oxis®, merkloos)
    • salmeterol (Serevent®)

    Daarnaast zijn er van de LABA's diverse combinatiepreparaten met langwerkende anticholinergica (LAMA's, long-acting muscarinic antagonists) of inhalatiecorticosteroïden (ICS) verkrijgbaar. De LABA vilanterol is alleen als onderdeel van combinatiepreparaten verkrijgbaar en wordt niet apart besproken. Meer informatie over de combinatiepreparaten vindt u op de pagina's LABA/LAMA en LABA/ICS

    Indacaterol en olodaterol zijn geregistreerd als langwerkende luchtwegverwijders voor de onderhoudsbehandeling van chronische obstructieve longziekte, aangeduid als COPD. Formoterol en salmeterol zijn daarnaast ook geregistreerd als combinatie met ICS bij de behandeling van astma en ter voorkoming van inspanningsastma. Alle LABA's worden zonder aanvullende voorwaarden vergoed.

    De NHG-Standaard COPD (2015) adviseert bij het voorschrijven van een LABA te kiezen voor formoterol of salmeterol. Omdat indacaterol en olodaterol niet geregistreerd zijn voor astma, noemen de NHG-Standaarden Astma bij volwassenen (2015) en Astma bij kinderen (2014) beide middelen niet.

     

    Werkzaamheid

    Middelen voor de behandeling van COPD worden beoordeeld op hun effect op de longfunctie (FEV1), exacerbatiefrequentie en kwaliteit van leven.

    De NHG-Standaard COPD (2015) concludeert dat er geen klinisch relevant verschil is tussen indacaterol en de oudere LABA's wat betreft het effect op de longfunctie, kwaliteit van leven en exacerbaties. De Cochrane review van Geake et al., die kort voor het uitkomen van de NHG-Standaard verscheen, bevestigt deze conclusie. Indacaterol zorgt voor een significant grotere toename van de FEV1 dan de LABA's formoterol en salmeterol, maar dit verschil (61 ml) blijft onder de grens voor klinische relevantie (100 ml). Er was geen verschil tussen indacaterol en de oudere LABA's in het effect op de ervaren klachten (gemeten met de St. George's Respiratory Questionnaire, SGRQ).

    Op basis van de registratiestudies concludeert de NHG-Standaard COPD (2015) dat de werkzaamheid van olodaterol niet verschilt van de werkzaamheid van formoterol. Er is nog geen Cochrane-review over dit middel gepubliceerd. Wel is er een onderzoek van Roskell et al. waarin olodaterol indirect is vergeleken met indacaterol. In dit onderzoek combineerde Roskell et al. gegevens uit bestaande onderzoeken. De conclusie van dit onderzoek is dat olodaterol een kleinere toename van de FEV1 geeft dan indacaterol. Dit verschil is echter klinisch niet relevant. Op andere uitkomstmaten was er geen verschil tussen indacaterol en olodaterol.

     

    Veiligheid

    De meest voorkomende bijwerkingen van LABA's zijn tremor, hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid bij hoge doseringen of frequent gebruik. Ook hypokaliëmie, tachycardie en aritmie kunnen voorkomen, vooral bij hoge doseringen. Er zijn geen duidelijke verschillen in bijwerkingen tussen de oude en nieuwe LABA's.

    Bijwerkingen van LABA's kunt u melden bij het Bijwerkingencentrum Lareb.

     

    De praktijk

    Indacaterol en olodaterol worden eenmaal daags per inhalatie toegediend. De dosering van formoterol is afhankelijk van het klachtenpatroon één tot tweemaal daags. Salmeterol wordt tweemaal daags per inhalatie toegediend.

    Indacaterol is alleen beschikbaar als singledose poederinhalator. Olodaterol is alleen beschikbaar als multidose inhalator, in de vorm van een soft mist inhalator. Van formoterol zijn de volgende toedieningsvormen beschikbaar: dosisaerosol, singledose poederinhalator en multidose poederinhalator. Salmeterol is beschikbaar als dosisaerosol en multidose poederinhalator. Bij de keuze voor een bepaald type inhalator spelen kosten en voorkeur van de patiënt een rol (Geneesmiddelenbulletin, 2017).

    Patiënten met een cardiovasculaire voorgeschiedenis, risico op hypokaliëmie of diabetes mellitus moeten voorzichtig zijn bij het gebruik van LABA's.

     

    Gebruik

    Een goede inhalatietechniek is cruciaal voor de werking van de medicatie. Voor de inhalatie-instructie zijn de protocollen van de Long Alliantie Nederland (LAN) te gebruiken. De inhalatietechniek is ook als filmpje door de gebruiker en zorgverlener na te zien. Ten slotte zijn op de site gebruiksaanwijzingen van alle inhalatoren beschikbaar. Deze materialen zijn mogelijk gemaakt door de farmaceutische industrie en zorgverzekeraar VGZ. Op apotheek.nl vindt u ook inhalatie-instructies.

     

    Achtergrond aandoening

    Bij COPD treedt een (merendeels) irreversibele, progressieve luchtwegobstructie op, waarvan roken de belangrijkste oorzaak is. Bij astma treden aanvallen van bronchusobstructie op, als reactie op allergische en niet-allergische prikkels.

     

    Werkingsmechanisme

    LABA's stimuleren de bèta-receptoren. Ze zijn selectief voor de bèta-2-receptoren. Stimulatie van deze receptoren leidt tot relaxatie van de tracheale en bronchiale spieren, waardoor de luchtwegen verwijden. Andere effecten van stimulatie van bèta-2-receptoren zijn vasodilatatie, verhoging van de hartfrequentie en verhoogde secretie van insuline.

     

    Literatuur

    • NHG. NHG-Standaard COPD (2015). 
    • NHG. NHG-Standaard Astma bij volwassenen (2015). 
    • CBG. SmPC indacaterol. 21 november 2014. 
    • CBG. SmPC olodaterol. 11 maart 2016. 
    • CBG. SmPC formoterol. 24 maart 2014.
    • CBG. SmPC salmeterol. 24 juli 2014.
    • Geake JB et al. Indacaterol, a once-daily beta2-agonist, versus twice-daily beta2-agonists or placebo for chronic obstructive pulmonary disease. Cochrane Database Syst Rev. 2015 Jan 10;1:CD010139.
    • Roskell NS et al. Once-daily long-acting beta-agonists for chronic obstructive pulmonary disease: an indirect comparison of olodaterol and indacaterol. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis. 2014 Jul 31;9:813-24.
    • Geneesmiddelenbulletin. Inhalatoren voor de behandeling van astma en COPD. Maart 2017.

    Discussie