Algemene informatie

Laatste update op 11 Jul 2018 om 14u01

Snel naar

    • LABA’s zijn geregistreerd als langwerkende luchtwegverwijder bij patiënten met COPD. Salmeterol en formoterol zijn ook geregistreerd voor patiënten met astma. 
    • Indacaterol en olodaterol zijn nieuwere LABA’s.
    • LABA’s verschillen onderling niet in effectiviteit en bijwerkingen.
    • Indacaterol en olodaterol zijn duurder dan formoterol en salmeterol.

     

    Indicatie

    Alle LABA’s zijn geregistreerd als onderhoudsbehandeling voor luchtwegverwijding bij patiënten met COPD. Salmeterol en formoterol zijn ook geregistreerd voor patiënten met astma (SmPC’s).

     

    Effectiviteit

    Het doel van de behandeling bij COPD is verminderen van de klachten en verbeteren van het inspanningsvermogen. Op langere termijn is het doel voorkomen of uitstellen van achteruitgang van de longfunctie, exacerbaties, invaliditeit en mortaliteit (NHG, 2015).

    Wat is het effect op de klachten?

    Indacaterol, formoterol en salmeterol verschillen niet in het effect op de ervaren klachten, zoals gemeten met de SGRQ (Geake, 2015). Een vergelijking met olodaterol is niet beschikbaar.

    Wat is het effect op longfunctie?

    Indacaterol veroorzaakt een significant grotere toename van de dal-FEV1 dan formoterol en salmeterol (Geake, 2015). Dit verschil (62 ml) is echter niet klinische relevant. Klinisch relevant is een verschil van meer dan 100 ml (Jones, 2014; EMA, 2012). Olodaterol geeft een kleinere toename van de dal-FEV1 dan indacaterol (Roskell, 2014).

    LABA’s hebben geen effect op het beloop van geleidelijke achteruitgang van de longfunctie (NHG, 2015).

    Wat is het effect op mortaliteit?

    Voor LABA’s is geen effect aangetoond op mortaliteit (GOLD, 2017).

    Wat is het effect op exacerbaties?

    Indacaterol, formoterol en salmeterol verschillen niet in het effect op vermindering van het aantal exacerbaties (Geake, 2015). Formoterol en olodaterol verminderen het aantal exacerbaties en de tijd tot een volgende exacerbatie ten opzichte van placebo niet (EPAR olodaterol, 2014).

     

    Veiligheid

    Wat zijn belangrijke bijwerkingen?

    Er zijn geen duidelijke verschillen in bijwerkingen tussen de verschillende LABA's. De meest voorkomende bijwerkingen zijn tremor, hoofdpijn, duizeligheid en misselijkheid bij hoge doseringen of frequent gebruik. Deze komen bij 1 tot 10% van de patiënten voor. Ook hypokaliëmie, tachycardie en aritmie kunnen voorkomen, vooral bij hoge doseringen (SmPC’s).

    Wat is de langetermijnveiligheid?

    Indacaterol is sinds 2009 in Nederland op de markt (SmPC, 2017). De langetermijnveiligheid lijkt goed. Olodaterol is sinds 2013 op de markt. Dit middel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Het CBG vraagt patiënten en zorgverleners extra alert te zijn op bijwerkingen (SmPC, 2016). Salmeterol en formoterol zijn langer op de markt.

    Wat zijn belangrijke contra-indicaties en interacties?

    Indacaterol en olodaterol mogen niet worden voorgeschreven bij astma. Patiënten met een cardiovasculaire voorgeschiedenis, risico op hypokaliëmie of diabetes mellitus moeten voorzichtig zijn bij het gebruik van LABA's. Niet-selectieve bèta-blokkers en LABA’s kunnen elkaars werking verminderen (SmPC’s).

     

    Richtlijnen

    Welke plaats hebben LABA’s in de NHG-Standaard?

    In de NHG-Standaard COPD (2015) hebben LABA’s of LAMA’s een plaats wanneer patiënten de behandeldoelen niet met kortwerkende middelen behalen. De standaard beveelt het voorschrijven van de nieuwe middelen (olodaterol en indacaterol) niet aan vanwege de onbekendheid van de effectiviteit en bijwerkingen op lange termijn (NHG, 2015).

    Welke plaats hebben LABA’s in de GOLD-richtlijn?

    De internationale GOLD-richtlijn (2017) geeft geen voorkeur aan bepaalde LABA’s (GOLD, 2017). Wilt u meer weten? Lees dan de uitgebreide informatie over de GOLD-richtlijn.

     

    Kosten en vergoeding

    Wat zijn de kosten?

    Formoterol is de goedkoopste LABA, deze kost € 85 per jaar. De duurste LABA is olodaterol, deze kost € 384 per jaar (Medicijnkosten, 2018). Wilt u meer weten? Lees dan de uitgebreide informatie over kosten.

    Wat zijn de vergoedingsvoorwaarden?

    Indacaterol en olodaterol worden volledig vergoed zonder aanvullende voorwaarden (Medicijnkosten, 2018).

     

    Aandachtspunten bij gebruik

    De dosering van formoterol en olodaterol is in alle gevallen eenmaal daags. De dosering van formoterol is een- tot tweemaal daags en van salmeterol altijd tweemaal daags (SmPC’s).

    Er zijn verschillen in de beschikbare toedieningsvormen:

    • indacaterol: singledose poederinhalator (Breezhaler©)
    • olodaterol: multidose soft mist inhalator (Respimat©)
    • formoterol: dosisaerosol, singledose poederinhalator (Cyclohaler©) en multidose poederinhalator (Easyhaler©, Novolizer©, Turbuhaler©)
    • salmeterol: dosisaerosol en multidose poederinhalator (Diskus©)

    Een goede inhalatietechniek is cruciaal voor de werking van de medicatie. Voor poederinhalatoren moeten patiënten in staat zijn voldoende krachtig en diep in te ademen (Broekhuizen, 2014). Wilt u meer weten? Kijk voor protocollen, filmpjes en gebruiksaanwijzingen op de website van Long Alliantie Nederland (LAN). Op de website Apotheek.nl vindt u ook inhalatie-instructies.

     

    Werkingsmechanisme

    LABA's stimuleren de bèta-receptoren. Ze hebben een hoge selectiviteit voor de bèta-2-receptoren. Stimulatie van deze receptoren leidt tot relaxatie van de tracheale en bronchiale spieren. Hierdoor verwijden de luchtwegen (SmPC’s).

     

    Toekomstige ontwikkelingen

    • Er vindt onderzoek plaats naar een nieuwe LABA voor de behandeling van astma: abediterol.

     

    Externe links

     

    Toelichting afkortingen

    • COPD: Chronic Obstructive Pulmonary Disease (Chronisch obstructieve longziekte)
    • Dal FEV1: forced expiratory volume in 1 second, aan het einde van het behandelinterval
    • behandelinterval
    • GOLD: Global initiative for Chronic Obstructive Lung Disease
    • ICS: inhalatiecorticosteroïd
    • LABA: langwerkende bèta-2-agonist
    • LAMA: langwerkende muscarine-antagonist
    • NHG: Nederlands Huisartsen Genootschap
    • SGRQ: St. George Respiratory Questionnaire

    Discussie